28 - 29 września 2017 r. uczniowie klasy II A LO w Rymanowie, rozszerzający geografię, poznawali osuwisko Zwiezło i Jeziorka Duszatyńskie, leżące na zachodnim stoku góry Chryszczata w Bieszczadach.
Pomysł takiej trasy pojawił się na lekcji geografii, która poświęcona była procesom masowym, czyli osuwiskom, obrywom, spełzywaniu itp. Procesy te są bardzo powszechne w naszej okolicy, a zsuw pod Chryszczatą jest największy w całych polskich Karpatach pod względem ilości przemieszczonego materiału skalnego (około 12 mln. m3 ziemi i skał).
Punktem wyjścia naszej grupy była mała osada leśna Mików, licząca zaledwie 11 domów. Stąd drogą asfaltową przy potoku Mikowym dotarliśmy do wylotu doliny strumienia Dynysów. Wzdłuż niego podchodziliśmy pod szczyt Chryszczatej. Zaledwie 1 km od wylotu doliny Dynysowa uczniowie wytropili na leśnej drodze ślady niedźwiedzia. Trzy kilometry wyżej znajduje się otwarty schron turystyczny, który był dla nas bazą wypadową na osuwisko i do jeziorek.
Tu zostawiliśmy większość ekwipunku i po krótkim odpoczynku ruszyliśmy na szczyt Chryszczatej. Znaczy go charakterystyczny betonowy słup (fot. 4), nad którym dawniej górowała drewniana wieża. Oba te obiekty służyły do przeprowadzania pomiarów triangulacyjnych. Z wierzchołka grupa ruszyła na zachodni brzeg niszy osuwiska duszatyńskiego.
Osuwisko ciągnie się na długości ponad 2 km – od jeziorek po grzbiet Chryszczatej. Pod względem morfologicznym zsuw jest znakomicie wykształcony — wyraźnie zaznaczają się tu wszystkie trzy części: nisza (obszar oderwania), rynna osuwiskowa (droga), jęzor osuwiskowy (obszar złożenia).
Najciekawsza jest nisza — najwyższa część osuwiska. Ta gigantyczna wyrwa jest wyraźnie asymetryczna: z brzegiem wschodnim niskim i łagodnym oraz zachodnim wyższym i bardziej stromym, w części środkowej przechodzącym w wysoką ścianę skalną. Przeszliśmy wzdłuż krawędzi tego brzegu, po czym zeszliśmy na dno samej niszy. Ma ono bardzo specyficzny mikrorelief z licznymi garbami, nabrzmieniami i zaklęsłościami z jeziorkami o powierzchni kilkudziesięciu metrów kwadratowych.
Osuwisko powstało 13 kwietnia 1907 r. Osuwaniu się zbocza towarzyszyły olbrzymi huk i trzęsienie ziemi, które przestraszyły ludzi będących wówczas w lesie.
Po poznaniu niszy doszliśmy do górnego Jeziorka Duszatyńskiego. Do dzisiaj zachowały się dwa zbiorniki. Powstały one w wyniku zatamowania wód potoku Olchowatego przez jęzor osuwiska. Jeziorko Górne jest większe (ok. 1,4 ha), ale płytsze (do 5,8 m głębokości). Nieco dalej w stronę Duszatyna uczniom ukazała się tafla jeziorka dolnego, mniejszego (0,45 ha), ale głębszego (ok. 6,2 m głębokości).
Od tego zbiornika wodnego nasza trasa prowadziła bezdrożem na północ, na grzbiet Mikitowej ze szlakiem niebieskim, którym wróciliśmy na szczyt Chryszczatej, a z niego do naszego schronu. Jeszcze przed nadejściem nocy musieliśmy prztygotować drewno na ognisko i do pieca. Potem było smażenie kiełbasy i karkówki. Biwak w tym klimatycznym miejscu, leżącym w samym środku karpackiej puszczy, pozostanie niezapomniany.
W czasie przejścia uczniowie poznali piękne drzewostany porastające Chryszczatą, rezerwat przyrody: „Zwiezło”, osuwisko pod Chryszczatą i cmentarz z I wojny światowej. Aktywnie korzystali z map turystycznych i tematycznych oraz szkolnych GPS-ów i busol.
Tekst i zdjęcia Wojciech Krukar