W dniu 28.10.2011 roku uczestniczyliśmy w bardzo ciekawej prelekcji Pana dr. Jana Hajduka – pracownika naukowego Uniwersytetu Kieleckiego. Spotkanie odbyło się w auli imienia Marka Góry w Zespole Szkół Publicznych w Rymanowie. Uczestniczyły w nim klasy gimnazjalne oraz licealne. Prelekcja nosiła tytuł „Cmentarz lekcja nadziei”.

Śmierć – temat tabu

W dzisiejszych czasach niewiele myślimy o śmierci, mówimy natomiast o rzeczach codziennych, planach na przyszłość. Nie poruszamy tej sprawy, ponieważ nie akceptujemy jej. Jest to spotkanie z nieznanym, a więc budzącym lęk. Musimy jednak pamiętać, że to też nas kiedyś spotka, nie możemy być obojętni. Śmierć to tabu, wystarczy oglądać telewizję, w której ten temat przemilcza się. W reklamach występują ludzie piękni, młodzi, cieszący się z życia. Wydaje nam się, że śmierć nie dotyczy nas, tylko kogoś innego, chorego i starego. Wszyscy boimy się umrzeć. Niektórzy wykorzystują to i przekonują nas, że istnieje także „dobra śmierć”, czyli eutanazja. Jak się okazuje, to nie jest takie wspaniale rozwiązanie. Człowiek przebywający w śpiączce czuje i słyszy, a poprzez eutanazję kończy się jego życie, być może wbrew woli, a na pewno wbrew naszej wierze. Normalne jest jednak to, iż się jej boimy, ale nie można sobie radzić z tym strachem, spłycając temat, jak to ma miejsce w filmach czy grach komputerowych, w których bohater ma kilka „żyć”. Śmierć tak traktowana traci wymiar ostateczny, staje się tzw. śmiercią „sensacyjną” mającą niewiele wspólnego z jej eschatologicznym sensem.

Przemijanie

Słowa „Człowiek jest jak wtorek…” polskiego prozaika Stefana Kisielewskiego świadczą o tym, że nie żyjemy wiecznie. Dziś jesteśmy na świecie, jutro już może nas nie być. Powinniśmy więc żyć pełnią życia, tak jakby był to nasz ostatni dzień. Podobną zasadę głosił Horacy. Brzmiała ona: „carpe diem”, czyli „chwytaj dzień”. Życie człowieka jest jak wędrówka, która kończy się na cmentarzu.

Cmentarze i pamięć

Cmentarz jest miejscem zadumy nad przemijającym życiem. Zapalając znicze na grobach bliskich, myślimy o nich, wspominamy ich, ponieważ żyją oni ciągle w naszych sercach i wspomnieniach. Właśnie w tym miejscu uświadamiamy sobie, jak bliskie są słowa księdza Jana Twardowskiego: Śpieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą. Czytamy inskrypcje, czyli napisy na tablicy nagrobnej. Znajdują się na nich prośby do Boga, cytaty z Pisma Świętego, modlitwy („Tu czekamy na zmartwychwstanie”, „Prosi o Zdrowaś Mario”, „Kochany syn”). Widzimy, co tak naprawdę liczy się w perspektywie wieczności – Bóg i miłość. Na cmentarzu są groby rodzinne, pojedyncze, razem pochowani są małżonkowie. Tak jak w życiu.

W dniu pierwszym i drugim listopada w całej Polsce obchodzimy święto Wszystkich Świętych i Dzień Zaduszny. Przynosimy kwiaty, zapalamy znicze – symbol pamięci o zmarłych i odmawiamy modlitwy za ich duszę. Obyczaj nakazuje zapalić światełko także na starych, zapomnianych grobach, których nie odwiedza już nikt bliski. Liczne znicze pojawiają się także na grobach żołnierzy czy ludzi szczególnie zasłużonych. Przy ich mogiłach pełnią wartę żołnierze oraz harcerze. Wchodząc na cmentarz, rozmawiamy ciszej, nie hałasujemy, aby uszanować zmarłych. Cmentarze to nasza historia. Trzeba o nią zadbać już teraz, by przyszłe pokolenia znały swoich przodków i swoje korzenie.

Uczniowie rymanowskiego gimnazjum zostali zaproszeni przez dr. Jana Hajduka do projektu, którego motto stanowi myśl Stefana Kisielewskiego: Człowiek jest jak wtorek – dziś jest, jutro go nie ma. Jesienne dni skłaniają do refleksji nad przeszłością, która we współczesnych przeradza się w przyszłość. Celem projektu jest zainteresowanie uczniów historią Ziemi Rymanowskiej, którą kryją płyty nagrobne. W pierwszym etapie zostanie wykonana dokumentacja fotograficzna cmentarza, co już samo w sobie wydaje się cenne. Następnie uczniowie będą zbierać materiały na temat wybranego zmarłego. W dalszej kolejności zostanie przygotowana sylwetka wybranej postaci. W listopadzie w przyszłym roku szkolnym odbędą się „Rymanowskie Zaduszki”, podczas których zostaną przedstawione prace uczniów. Dzięki projektowi przybliżona zostanie przeszłość, co jest bardzo ważne, wszak wczoraj to dziś, tyle że jutro (S. Mrożek).

Martyna Lechoniewicz
Dominika Szuba